Biliyor muydunuz?
| Özellik | Detay |
|---|---|
| Yarışma | Beyaz'la Joker |
| Kategori | Beyaz'la Joker |
Atasözlerimizi Ne Kadar Doğru Tanıyoruz?
Türkçenin zenginliği olan atasözleri, bazen günlük dilde yanlış kullanım kurbanı olabiliyor. Televizyon ekranlarında yayınlanan Beyaz'la Joker yarışmasında karşımıza çıkan bu soru, aslında toplum olarak en çok hata yaptığımız kelimelerden birine ışık tutuyor. Herkesin diline pelesenk olan 'Göz var ... var' ifadesindeki boşluğu doldururken tereddüt mü ediyorsunuz? Yalnız değilsiniz!
Seçenekleri Masaya Yatırıyoruz: Hangisi, Neden?
- Nizam: Düzen, kural anlamına gelir. Genellikle 'Nizam ve İntizam' şeklinde kullanılır. Görülür bir düzeni ifade etse de bu atasözünün ruhuyla uyuşmaz.
- İzah: Açıklama demektir. Bir şeyi anlatarak aydınlatmaktır. 'Göz var izah var' kullanımı kulağa tanıdık gelse de teknik olarak yanlıştır.
- Mizan: Terazi, ölçü anlamına gelir. Genellikle muhasebe veya dini metinlerde (hak terazisi) karşımıza çıkar.
- İzan: Anlama yeteneği, kavrayış, dürtü ve akıl yürütme demektir. İşte doğru cevap budur!
Göz Var İzan Var Ne Demek?
Bu atasözü, Türk Dil Kurumu (TDK) verilerine göre; 'bir şeyin ne olduğu apaçık ortada, bunu anlamak için derin bir akla gerek yok, herkes görebilir ve kavrayabilir' anlamında kullanılır. Buradaki 'İzan' kelimesi, dışarıdan gelen görsel bir veriyi beyinde yorumlama yeteneğini temsil eder. Eğer bir durum çok barizse, 'görmen yetmez, biraz da aklını kullanman (izanın olması) gerekir' mesajı verilir.
Eski Türkçe kökenli olan bu kelimeler arasındaki benzerlik, halk arasında 'nizam' veya 'izah' kelimelerinin galat-ı meşhur (yaygın yanlış) olarak yerleşmesine neden olmuştur. Ancak dilde kusursuzluk arayanlar için doğru kullanım her zaman İzan kelimesidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Göz var nizam var demek yanlış mı?
Evet, dil bilgisi ve atasözü literatürüne göre yanlıştır. Doğru kelime 'İzan' olmalıdır.
2. İzan kelimesinin tam sözlük anlamı nedir?
İzan; anlama, kavrayış, idrak ve basiret anlamlarına gelen Arapça kökenli bir kelimedir.
3. Bu atasözü hangi durumlarda kullanılır?
Bir gerçeğin çok açık olduğu, tartışılamayacak kadar net göründüğü durumlarda, karşı tarafın bunu anlamasını beklemek için kullanılır.